love

“Нисэж байна” гэж зvvлдээгvй хvн энэ ертєнцєд байхгvй санагдана. Бvгд л далавчаа дэвэн, хий агаарт дураараа дvvлэн нисэж байгаагаар зvvдэлсэн байдаг.
Магадгvй хэзээ нэгэн цагт хvмvvс бид нисдэг ч байсан байж болох юм. Чухам тэр сайхан vеэ санагалзан хааяа нэг зvvдэлдэг биз ээ?

Ертєнцийн дээвэр гэмээр єндєр уулсын бvсэд євєл байтугай зун гаднаас хэн ч очдоггvй нэгэн жижигхэн хот байх.
Оршин суугчид нь єєрсдийгєє “тэнгэр” язгууртай, бvргэдийн удам гэж vзэх бєгєєд эрчvvл нь бие биенээ их л эвгvй харцаар харах нь удам угсаагаа умартаж мартахгvйн тєлєє хийж байгаа алхам гэж vзэцгээнэ. Хотын цагдаа, гал унтраах газар, хэдэн давгvй баар, цор ганцхан сургууль, євдвєл очих, єлсвєл орох газар гээд нэрлээд байвал олон хvн суурьшин суусан газар юу байдаг билээ, тэр бvхэн энэ хотод бий.
Гэхдээ тvм тvжигнэсэн их хотыг бодвол амар амгалан нам гvмийн орон гэсэн vг. Энэ хотын хаа нэгтээ хvмvvс муудалцвал гучин минутын дотор хот тэр аяараа мэдсэн байдаг, єєрийн гэсэн онцлогтой мэдээллийн ийм євєрмєц сvлжээ бvхий интернэтийг бий болгосон нь хурдаараа бараг л дэлхийн нэг номерт тооцогдохоор болжээ. Євєл цас их унах учир гэрээсээ гарч чадалгvй хоригдох хvмvvс ч цєєнгvй.

Євлийн богино єдєр болоод урт шєнийн турш тэдгээр хvмvvс зєвхєн сайхан зvvд зvvдлэхийн тєлєє биеэ их л бэлтгэцгээдэг гэлцэнэ. Єглєє эрт ажил тєрєлдєє яаран алхацгаах мєртлєє орой гэрээдээ хойргодуухан харьцгаах эрчvvд нь бидэнтэй л адил урт єдєр, эрх чєлєєнд дуртай болох нь анзаарагдана.
Тор саваа дvvртэл дэлгvvр хоршоогоор хэсдэг авгай хvvхнvvд нь харин нийлж хов ярихдаа нэлээд гаршсан байдал ажиглагдана. Харин энэ хотын хэвийн амьдралд байж боломгvй гэмээр гудмаар гэр хийж, гунигаа архиар тайлдаг ядуухан євгєн, шєнє орой баар цэнгээний газар ил цагаан vйлчлэхээс буцдаггvй янхан хvvхэн хоёр бидний ярьдгаар энэ хотын жинхэнэ “Super Stars” болой. Тэр хоёрыг хvн бvхэн муу хэлдэг боловч ихэнх нь дотроо ялимгvй атаархдаг биз. Учир нь євгєн, янхан хоёроос хvмvvс аль эрт мартагдсан “эрх чєлєєгєє” vнэртэхийг хvсдэг ажээ. Тэр хоёр ч ёстой эрх чєлєє гэгчийг vнэртvvлэхийг vзvvлдэг байжээ.
Євєл єнгєрч уулын цас нимгэрэх vед энэ хотынхон нэгэн євєрмєц баярыг тэмдэглэнэ. Чухам єєр хаа нэг газар тийм баяр тэмдэглэдэг тухай би олж сонсоогvй билээ. Сар дvvрэн тэргэлтэх хаврын эхэн сарын аль нэг єдрийг сонгож аваад бvгд нэг цагт орондоо орцгоож “сайхан зvvдний баяр”-аа нойрондоо хийцгээнэ. Єглєє эрт нар мандахад босоцгоож хотын тєв талбайд цуглараад урьд шєнє “сайхан зvvдний баяр”-аар хэн юу зvvдэлсэн тухайгаа нийтэд ярих ба хотын дарга шилдэг зvvд шалгаруулж мєнгєн шагналаар шагнах бєлгєє.
Сайхан зvvдний баяр тэмдэглэх єдрийг тэр жил урьд жилvvдээс арай эрт зарлажээ. Харин сайхан зvvдээ манаж хонох шєнє тэнэмэл євгєний дотор бэмбэгнээд нэг ч хором дугхийсэнгvй. Баярын єдрийг мартсан янхан бvсгvй шєнєжин vйлчлvvлэгч хайсаар vvл цайлгажээ. Тэр хоёроос бусад нь цєм ер бусын сайхан зvvд зvvдлэхээр унтацгаасан ажээ.

Цэрэг, цагдаа, эмнэлэг тvргэн, харуул манаа гээд шєнє унтах завгvй болоод ёсгvй албаныхан ч цєм баяр тэмдэглэв. Тэнэмэл євгєн арай хийж нэг юм vvр цайлгаад гудманд гарсан боловч хэнтэй ч тааралдсангvйгээр барахгvй архины бvх дэлгvvр хаалттай байсанд гайхлаа. Нэлээд зогссон боловч хэн ч гарч ирсэнгvй. Харин гэрэл асангуут дулаан сайхан гэртээ хvмvvсийн орилох дуу тасралтгvй гарсаар євгєн хэрэгт дурлан хаалга vvдийг нь тогшсон боловч хэн ч vvдээ тайлсангvй. Аргаа барсан євгєн тєв талбайн голд байх морьтой хvний хєшєє налан тухлаж аваад аргагvй нойрондоо дарагдан унтаж орхижээ.
Vvр тэмдгэрэхийн ємнє 5-6 цагийн vест хотын хvмvvс эхнээсээ сэрж эхэллээ. Анхны сэрсэн хvн амь тавих мэт орилсонд гэрийнхэн нь мєн сэрцгээж дуу дуугаа авалцан орилцгоожээ. Удалгvй эргэн тойрны байшинд хvмvvсийн учиргvй чанга гол тасалмаар орилох дуу гарсаар байлаа. Хотын даргын бvдvvн эхнэр яаж орилсон тухай бичих юм бол аятайхан онигоо арав хориодыг зохиочихоор болжээ. Бvгд л утсаа шvvрч аваад танилууд руугаа залгах гээд чадсангvй хичнээн удаа оролдсон ч ямар ч арга байсангvй. Хий дэмий л гэр дотроо vймэлдэж байлаа.

Гадагшаа гарах зориг хvрсэнгvй учир нь янхан бvсгvй, тэнэмэл євгєн хоёроос бусад нь буюу шєнє баяр тэмдэглэхээр унтсан хvн бvхний хоёр гарны оронд хос далавч ургажээ. Хун шувууных гэмээр дун цагаан тэр далавч л хvн бvхнийг тэгж чангаар орилоход хvргэсэн гэдэг. Хэсэг хугацааны дараа ялимгvй тайвшраад далавчаа эргvvлж тойруулан харж, зарим зоригтой нь бvр дэвэх зэргээр туршиж эхэлжээ. Бие нь нэг л хєнгєхєн газар гишгэж байгаа нь мэдрэгдэхгvй мєртлєє алхаж явах хачин тєвєгтэй болсныг бvгд мэдэрч байлаа. Удалгvй цонхоо онгойлгосон атлаа хєшигнийхєє араар биеэ нууж хєршvvдээсээ биеийн байдал хийгээд чухам юу зvvдэлсэн болохыг нь тандан асууцгаалаа. Хамгийн гайхалтай нь хот даяараа ганцхан зvvд зvvдэлсэн ажээ. Тэр нь далавчаа дэвэн тэнгэрийн уудамд дураар дvvлэх нисэх Гэвч анхандаа хэн ч нисэх тухай бодсонгvй. Гэхдээ тийм ч удсангvй. Саяхан дампуурсан, гэтэл гэнэт далавчтай болчихсондоо сэтгэлээр унаж дєрвєн давхрын цонхоор vсэрсэн худалдаачин залуу газар няц vсрэхийнхээ ємнє санамсаргvй далавчаа дэвсэнд дээшээ хєєрчээ. Хотынхоо дээгvvр орилон нисэх тvvнийг харсан хvмvvс дараа дараагаар тэнгэрт нисэж эхэллээ. Ахлах сургуулийн банди нар найз охидуудтайгаа хос хосоороо тэнгэрээр зугаалж, морьтой хvний хєшєє налан унтах хєєрхий тэнэмэл євгєний дээрээс шvлсээ хаяж дэггvйтнэ.

Нvvрэн дээр нь нойтон юм дусахад цочин сэрсэн євгєн харин энэ удаа учиргvй чангаар орилжээ. Хотынхон тэр аяараа тэнгэрт нисэж байх нь тэр. Эцэг эх нь хvvхдvvдээ дагуулан эгээ л галуун цуваа мэт эгнэн нисэх нь vнэхээр зугаатай . Хотын дарга бvдvvн эхнэрээ дагуулан хэрэндээ хичээн дэвэх ба араас нь тvшмэлvvд хошууран дагана. Vд єнгєрєхєд ядуу тэнэмэл євгєн, янхан бvсгvй хоёроос бусад нь буюу бvх далавчтайчуул тэнгэрт гарсан байлаа. Хєєр баяраар дvvрэн хvмvvс хєєрхий хоёрын буян заяагvйг гайхан хоорондоо:
-Аргагvй ээ, яасан гэж тэнгэр тэднийг таалах билээ?
-Ийм сайхан далавч нvгэлтэй хvмvvст заяах ёсгvй шvv дээ?
-Хувь тавилан гэж сонин юм даа? Хэнийг ялгахаа хvртэл мэдэх юм гэх зэргээр хэл амаа бишгvй л билvvдэцгээжээ. Тэнгэрт тэдний амьдрал зугаатай байлаа. Гэвч удалгvй нар шингэх дєхєж задгай салхитай тэнгэрт эхнээсээ жиндэж мєн єдєржин ядрахыг мэдэлгvй дэвсэн далавч нь сульдаж газарт буух тухай бодож эхэллээ. Бvгд нисэж сурсан боловч хэн ч бууж vзээгvй байжээ. Анх нисэж vзсэн худалдаачин залуу газарт дєхєж аль болохоор зєєлєн буух гэж оролдовч яаж ч чадалгvй бяц vсрээд хэдэн цагаан єд тэнгэрт бутрав.
Тvvнийг харсан хотын даргын бvдvvн эхнэр ухаан алдаж тэр чигээрээ газар мєргєв. Яаж орилсон, ухаан алдаж унасан тухай бичих юм бол эмгэнэлт єгvvллэг нэлээд хэдийг зохиочих биз ээ. Хvмvvс тэнгэрт сандралдаж газарт байснаасаа илvv vймэлдлээ. Ахлах сургуулийн дэггvй банди нар найз охидуудтайгаа болоод аав ээжийгээ дагаж ниссэн жаахан хvvхдvvд эхнээсээ газар унаж эхэллээ. Энд тэнд пид пид хийх чимээ шєнєжин vргэлжилжээ.

Ямар ч аргаар оролдоод хэн ч газар зєєлєн бууж чадсангvй. Тамир тэнхээ ихтэй залуучууд нэлээд удаан тэсэж vvрээр газар мєргєж унацгаав. Хєєрхий тэнэмэл євгєн ганцаараа бvтэн долоо хоног тэнгэрээс унасан далавчтай хvмvvсийг хєдєєлvvлжээ. Харин янхан бvсгvй гэрээсээ толгойгоо цухуйлгасангvй, бємбєгнєтєл чичирсээр арваад хоножээ. Эцэст нь нэг юм гэрээсээ гарч урьдынх шигээ гудамжаар алхав. Тэнэмэл євгєнийг хараад ганцаараа vлдээгvйдээ хязгааргvй их баярлажээ. Хотынхныгоо дурсаж эзэнгvй хоцорсон уушийн газар тэр хоёр ийнхvv ярилцжээ.
-Манай хотынхон бvгдээрээ далавчтай болчихоод намайг тавлаж шоолсон доо? Би яахав дээ, амьдрах гэж л яваа ядарсан эмэгтэй шvv дээ гэж хэлээд бvсгvй санаа алджээ. Харин тэнэмэл євгєн:
-Би жар гаруй наслахдаа элдвийн юм бишгvй л vзсэн. Хvн гэдэг амьтан далавчтай болоод чиг тэнгэрийн амьтан биш юм даа? Vхэхдээ бvгд газарт л уналаа шvv дээ? Шунал хvсэл хоёр нь хотынхныг маань далавчтай болгосон. Тэгэхээр тэд маань тамд л нисэж яваа даа.

П.Батхуяг
Дугаар 48,49

Єсгєлvvн биедээ эрдсэн гурван халамцуу эр гудамжинд хаадайна... Зєрж єнгєрсєн нэгэн хєвгvvнийг мєрєєрєє огцом шvргэн єдєхєд залуу гайхан харж, "Ах аа та яаж байна аа?" гэхэд "Яачихаа вэ, шvргэчихлээ.

Тэгээд чи яах нь вэ? Дvv хvv єдєєд байна уу?" гэснээ эргэн очиж шанаанд нь тас буулгав. Хєвгvvн замын хэвгий рvv дунгуй хадан, цасан хунгар руу булхан ойчлоо. Халамцуу эр, Босвол ална шvv, лалар аа!" гэж цэртэй шvлсээрээ тvйлээд, цааш эргэв.

Яаруухан алхах, нуруулаг. аятайхан бvсгvйг гурван талаас нь бvчин. "Хєєрхєн бvсгvй минь танилцъя л даа. Дулаацуулж єгєхийг зєвшєєрнє vv!" хэмээн гараас нь атгаж, шахан тvлхсээр ойролцоох гараашуудын булан руу аваачин элдэвлэж гарлаа. Бvсгvй, Боль л доо, хvмvvс ээ авраач!" гэж хашгирахад нь тvvний амыг таглан элэгдэв. Энэ vед тэр хавиар явсан хижээл насны нэгэн эр,"Та нар болиоч. Яагаад хvн зvгээр явуулахгvй байгаа юм гэлээ. Халамцуу залуусын нэг болох, нэхий хvрэмтэй биерхvv эр хариуд нь "Яачихаа вэ? Гэр бvлийн хоорондын явдал танд хамаагvй, мєрєєрєє яв тєгцєг минь" гээд хєл рvv нь єшиглєж унагаад хэд, хэд дэвсэв.
Хавь ойрынх нь хvмvvс харсан ч, зvрхшээгээд юу ч хэлж чадалгvй єєр, єєрийн явах зvгт одоцгооно
Гараашуудын хоорондохь битvv зай руу бvсгvйг оруулан нэг нь элдэвлэж, нєгєє нь богино дээлээ задгайлан хааж зогсох нь дэндvv бусармаг. Тэгтэл ашгvй нэгэн цагдаа явж харагдлаа. Хvмvvс тvvнд учрыг хэлэв бололтой гараараа заахад цагдаа ч шууд яваад очлоо.

Мєнєєх нэхий дээлтэй эр цагдааг угтан ирж, гараа дэлгэн ямар нэгэн юмыг учирлахад цагдаа тvvнийг хажуу тийш нь тvлхээд цааш очлоо. Хоёр дахь этгээд дээлээ товчлон хажуу тийш болохдоо, "Хєєе. цагдаа ирлээ" гэж цаадахдаа хэлмэгц, гурав дахь нь ємдєє товчилсоор гарч ирлээ. Тэд цагдааг эсэргvvцсэнээр зодоон vvсч, улмаар цагдааг гурван талаас нь єшигчин зодох нь тэр. Газарт унасан малгайг нь дээшээ хєєртєл єшиглєж, хоёр мєрдсийг нь таслан чулуудлаа.
Энэ vед ойролцоох орон сууцнаас бяцхан охин, дунд сургуулийн сурагч бололтой ахынхаа хамт гарч ирэн, "Болиоч ээ, та нар. Яагаад цагдаа ахыг зодож байгаа юм!" хэмээн чарлаж, мєнєєх гурав руу ноцлоо.Тэд хvvхдvvдийг гарын vзvvрээр авч чулуудна. Гэвч хvvхдvvд босч ирээд дахин зуурч, жижигхэн гараараа тааралдсан газарт нь цохино...

Эргэн тойрны хvмvvс сая л хєдєлгєєнд орж, хvvхдvvдийг ємєєрєн бужигналдлаа. Ингэж байтал цагдаагийн байгууллагад хэл хvрсэн бололтой, машинтай цагдаа нар ирж балмад гурвыг баривчлав.
Юун хvvхдvvд хаанаас гарч ирээд єєрийг нь яагаад ингэтлээ ємєєрєн тэмцэлдсэнийг нєгєє цагдаа ойлгож ядан байтал удалгvй хvvхдvvдийн ээж гvйн ирж, хоёр хvvхдээ тэврэн уйлж гарав.
Тэд, нэгэн цагт яг л ийм танхайрагчидтай тэмцэлдэн хvчин мєхєсдєєд алагдсан цагдаагийн хvvхдvvд байж. "Миний хvvхдvvд аавыгаа алуулснаас хойш цагдааг эсэргvvцэж байгаа хэн рvv ч байсан уйлаад дайрдаг болчихсон. Би ч мєн адил. Нєхрєє зодуулж байсан тэр vед таарч, хамгаалж чадсан ч болоосой гэж би харамсч явдаг юм. Цагдаа хvний ємнєєс бид, хэд дахин алуулахаас ч буцахгvй болтлоо сэтгэл сэмэрсэн гэр бvл дээ" гэлээ.

Тэд бол бусдын гарт харамсалтайгаар амиа алдсан С.Зундуй цагдаагийн гэр бvлийн хvн Дулмаа гуай болон тvvний vр хvvхдvvд байсан юм.
С.Зундуйг эргvvлийн vvрэг гvйцэтгэж явахад нь хэв журам зєрчсєн танхай этгээдvvд хутгалж алсан юм. Тєв шуудангийн ємнєхєн тvvний сєхєрч унасан газар, урссан цусанд нь дэвтсэн хєрс бий. Монголын цагдаагийн байгууллагын 70 жилийн ойгоор тэрхvv гудамжийг "Цагдаа Зундуйн" гэж нэрлэх санал оруулсан ч Ардчилсан тєр засаг халгаагаагvй юм. Гэвч амь эрсэдсэн цагдаагаа анд нєхєд, ажлын газрынхан, ар хойч vе, ардын цагдаагийн буурал тvvх мартдаггvй юм.

Хан-Уул дvvрэгт 17 удаа хутгалуулж амь насаа алдсан, замын цагдаа Д.Ганбатыгаа, нийслэлийн Бєєний худалдааны нэгдэл рvv зохион байгуулалттайгаар шєнє дунд бvлэглэн дайрсан зэвсэгт этгээдvvдтэй ганцаараа тэмцэлдсээр 68 удаа хутгалуулж амиа алдсан 20 хон настай цагдаа Б.Лувсангаа, Ємнєговь аймгийн Гурвансайхан суман дахь хvvхдийн зуслангийн ойн баярын шєнє хєдєєгийн 20 гаруй танхай залуус ташуур, чулуугаар зэвсэглэн отож, гэнэ алдуулан дайрч,зодсоор амь насыг нь хохироосон цагдаагийн ахлах дэслэгч Г.Нармандахыгаа, урьд нь олон удаа зєрчил гарган баригдаж байсан Баярмагнай гэгч халамцуу этгээд жирийн иргэдийг зовоож зєрчил гаргахад нь баривчлах явцад 13 удаа хутгалуулж амь эрсэдсэн Эрдэнэт хотын цагдаа Г.Дунгарыгаа, цээжиндээ таван удаа буудуулж амиа алдсан Сэлэнгэ аймгийн Зvvнхараа сумын банкны цагдаа С.Батсvхийгээ, Тєв аймгийн Эрдэнэ сумын "Мухарын ам"-нд иргэн Цэрэнмядагийн гэр бvлийн найман хvнийг бvрэлгэхээр ирсэн зэвсэгт этгээдээс шєнєжин хамгаалан тэмцсээр єєрєє буудуулж амиа алдсан цагдаа Ц.Гомбосvрэнгээ, гэмт этгээдийг баривчлах vед буудуулан, тархиндаа сумтай чигээр 27 жил албаа хаагаад амиа алдсан Хан-Уул дvvргийн цагдаагийн ажилтан, хошууч Гончигдорж нарын 82 цагдаагийн ажилтнаа, амиа алдаагvй ч "дутуу" алуулан тарчилж, хєдєлмєрийн чадвараа алдан, насаараа хохирсон 316 цагдаагаа ч бид мартаагvй.

Яагаад ийм хvмvvст баатар цол єгч болдоггvй юм бол? Яагаад ийм хvмvvст тєрийн туг бєхийдєггvй. Алган Єлгий"-д зvглvvлдэггvй юм бол оо? Яагаад эдний шарилыг хvндэт харуул дамнадаггvй, vлгэр жишээ хєгжимдєггvй, цэргийн хуягтад ачдаггvй юм бол оо? Амь нас, эрvvл мэнд, нэр тєр, амьдрал хувь заяагаа золин байж ард тvмнийхээ амар амгаланг ємгєєлж яваа ядуу шоовдор цагдаа нартаа хvндэтгэлээ илэрхийлж, амиа єргєсєн цагдаагийн баатарлаг охид, хєвгvvдийнхээ гэгээн дурсгалд сєгдєн мэхийе ээ!